Kentin siyasi dinamiklerinden sosyal yaşantısına, üniversite kampüslerinden ulusal dergilere uzanan geniş bir yelpazede Mersin, mizahın gücünü çizgilerle anlattı. Mehmet Bal’ın hicivlerinden, Moruk ve Felek gibi öncü dergilere; hukuk camiasının sıra dışı karikatürlerinden, Virüs ve Şarbon’un direnişine uzanan bu yolculuk, Mersin’in mizahla örülü, eleştirel ve bir o kadar da yaratıcı hafızasını gözler önüne seriyor.

Türkiye’nin kültürel mozaiğinde önemli bir yere sahip olan Mersin, basın ve gazetecilik alanındaki derin kökleriyle bilindiği gibi, mizah dergiciliğinde de kendine özgü bir yol çizdi. Mehmet Bal’ın siyasi hicivlerinden, Oğuz Turhan’ın öncü karikatür albümlerine; üniversite çatısı altında doğan genç dergilerden, zorluklara rağmen yayın hayatına devam eden bağımsız mizah platformlarına kadar Mersin, çizgilerle örülü zengin bir mizah tarihine sahip.
Mersin, köklü gazetecilik geleneği ve yetiştirdiği değerli isimlerle basın alanında önemli bir yere sahip oldu. Bu mirasın ayrılmaz bir parçası da mizah ve karikatür dergiciliği alanında gösterilen üstün başarıdır.

Mehmet Bal: Tarsus’un Çizgilerle Hikayecisi
Tarsuslu Mehmet Bal, yaşamı boyunca resim ve karikatür sanatına önemli katkılar sunan bir isim olarak öne çıktı. Karikatürlerini Gülek, Okul Sesi, Güney ve Tarsus gibi yerel gazetelerin yanı sıra, ulusal basında da yankı uyandırarak Yeni Adana gibi şehir dışı yayınlara da gönderdir. Özellikle kent yöneticilerini hicvettiği karikatürleri büyük ilgi gördü.
Sonraki yıllarda film afişleri hazırlayan ve tarihsel dönemleri resmettiği çizgileriyle ününü pekiştiren Bal, bu çizimlerini kitaplaştırdı. Tarsus’a geri dönerek resim alanında çalışmalarını yoğunlaştırmış ve yerel gazetelerde çizimlerini yayımlamaya devam etti. Bal’ın önemli eserleri arasında “Atatürk’ün Hayatı” ve “Tarsus’un Kurtuluş Destanı” adlı çizgi romanlarının yanı sıra, “Yakın Tarihimiz ve Atatürk” konulu 90 tablodan oluşan seri bir çalışması bulunuyor. Adına Tarsus’ta resim galerisi yapılan Mehmet Bal, 2014 yılında vefat etti.

Moruk: Mizahın Öncü Adımı (1948)
Mersin mizahının öncülerinden sayılabilecek bir diğer isim ise Oğuz Turhan’dır. İstanbul doğumlu olup bir dönem Tarsus’ta görev yapan Turhan, 1948 yılında Moruk isimli karikatür dergisini yayımladı. Nisan-Temmuz ayları arasında toplam altı sayı çıkan Moruk dergisi, Mersin mizah dergiciliğinde önemli bir başlangıç kabul edilir.
Oğuz Turhan’ı özel kılan bir diğer çalışması ise, 1946 yılında yayımladığı “Mersin’den Tipler” adlı karikatür albümüydü. Turhan, bu albümde o dönemin Mersin siyaset ve ekonomisinde söz sahibi olan isimlerin karikatürlerini linolyum üzerine oyarak sanatsal bir değere imza atmıştı.

Felek: Siyasi Hicvin Yükselişi
Oğuz Turhan’dan yaklaşık bir yıl sonra, bu kez Tarsus’ta Mehmet Giray tarafından dört sayfalık Felek isimli bir karikatür dergisi yayımlandı. Derginin yayın yönetmenliğini, ünlü yazar Aziz Nesin tarafından çıkarılan Marko Paşa dergisinin de yayın yönetmeni olan Remzi Gürcan üstlendi. Politik olarak Demokrat Parti’ye yakın bir duruş sergileyen Felek’te, Mehmet Bal’ın karikatürlerinin yanı sıra, dönemin siyasi olaylarına eleştirel bir bakış açısı getiriliyordu. Demokrat Parti’nin 1950 seçimleriyle iktidara gelmesinin ardından Felek Dergisi yayın hayatını sonlandırdı.

Baskül: Hukuk Camiasından Örnek Bir Çalışma (1959)
Mizahın beklenmedik bir alandan çıkışına örnek olarak, Mersin Barosu 1959 yılında örnek bir çalışmaya imza attı. Mersin Barosu, “Mersin Hukukçular Balosu Özel Dergisi” adıyla bir kitapçık yayımlamış ve Mersinli avukatların karikatürlerini Oğuz Turhan’a çizdirmişti. Kemal Özdemiroğlu yönetiminde, Şinasi Develi, Nevzat Arığ ve Hikmet Keser editörlüğünde hazırlanan bu kitapçıkta, avukatların biyografik karikatürlerinin yanı sıra, hukuksal alandaki komik anılar ve adaletle ilgili seçme sözler de yer alıyordu.

Çimdik: Ulusal Mizahın Yansımaları (1962)
Türk mizah basınının önemli yapı taşlarından biri olan Çimdik dergisi, Nevzat Şumnu tarafından 1962-1964 yılları arasında yayımlanmış ve kısa sürede büyük ilgi görmüştü. Dönemin siyasi, sosyal ve kültürel olaylarını mizahi bir dille ele alan Çimdik, 1960’lı yılların başında Türkiye’deki siyasi ve toplumsal değişimlerin yoğun olduğu bir dönemde öne çıkmıştı.

Yeni Dönem: Üniversite ve Dijitalleşme
Demlik: Üniversite Mizahının Öncüsü
Mersinli tiyatrocu Mehmet Tekkanat, şuan ulusal karikatür gergilerinin öncüleri arasında yer alan Limon ve Leman Dergisi’nin kuruluşunda yazılarıyla yer almıştı.
Yine Trabzon basınının duayeni olan gazeteci-yazar ve karikatürist Hikmet Aksoy, uzun yıllar Güneyde İmece Gazetesinde günlük olarak karikatürlerini yayınladı.
Mersin Üniversitesi Karikatür Topluluğu öncülüğünde, öğretim görevlileri Mehmet Kabak ve Sait Işık rehberliğinde 90’lı yılların sonlarında Demlik isimli bir dergi yayımlandı. Mersin Üniversitesi öğretim görevlileri ve öğrencilerinin işbirliğiyle hazırlanan Demlik, yeni dönem mizah anlayışının öncüsü olmayı başardı. Dergiye Mehmet Kabak, Serhan Yüzer, Barış Baştürk, Tahsin Kaya, Onur Karadurmuş ve Salur Paçacıoğlu gibi karikatüristler çizgileriyle zenginlik katmıştı.

Şarbon: Bayide Satılan İlk Yerel Mizah Dergisi (2001)
Dönemin salgın hastalığına ismini veren Şarbon karikatür dergisi ise 2001 yılında yayın hayatına başladı. Yine Sait Işık’ın organize ettiği bu dergi, Mersin Üniversitesi akademisyenleri ve Mersinli karikatüristlerin çizgilerine yer veriyordu. Şarbon, bayilerde satılan ilk yerel mizah dergisi olma özelliğini taşımaktaydı. Dursun Uzun, Cemal Mekan, Hayrettin Dinç ve Sait Işık öncülüğünde toplam dört sayı yayımlanabilmişti. Dergide, günümüzde tanınan birçok çizerin yanı sıra Murat Acer, Cemal Şimşek, Onur Karadurmuş, Taylan Eker, Barış Baştürk, Asaf Budak, Serhan Soner Çağlayan ve Serhan Yüzer gibi isimler de yer aldı. Ancak Şarbon dergisinin ömrü maalesef kısa sürdü.
Murat Acer, Seyrani Soluğan tarafından çıkarılan Sokak Dergisi için Gargara isimli mizah ekinin de yapıyordu.(2003)

Virüs: Kapıcılıktan Gelen Çizerin Direnişi (2001 – Devam)
Mizah dergiciliği 2000’li yıllara geldiğinde farklı bir boyut kazandı. Asıl mesleği bir apartmanda kapıcılık olmasına rağmen Cemal Şimşek öncülüğünde karikatür alanına idealist bir yaklaşımla yönelen bir ekiple, Virüs dergisi 23 Ekim 2001 tarihinde Yeni Gazete’nin ilavesi olarak yayımlanmaya başlandı.
Toplam 14 sayı yayımlanan Virüs’te akademik çevrelerden gelen çizerlerin yanı sıra, Tahsin Kaya, Olgun Toker, Taylan Eker, Egemen Bostancı, Serhan Yüzer, Erceren Akbayır, Emin Gökçeoğlu, Barış Baştürk, Cem Coşkuner ve Onur Karadurmuş gibi isimler yer alıyordu.
Virüs çizerleri ulusal alanda da başarı gösterdi: Onur Karadurmuş ve Erceren Akbayır Leman dergisinde, Akbayır ayrıca Gazete Duvar’da karikatür çizmeye devam ediyor. Olgun Toker ise sanat yaşamını dizi ve sinema oyuncusu olarak sürdürmeyi seçti.
Yeni Gazete’nin kapanmasının ardından farklı platformlarda devam eden Virüs, Cemal Şimşek’in kararlı duruşuyla ve çabasıyla varlığını sürdürüyor. Şimşek, Mersin İmece ve Tanık gibi gazetelerde günlük karikatürlerini yayımladı.

Virüs Yayılmaya Devam Ediyor
2012 yılında Ufuk Haber Gazetesi ve 2014 yılında Mersin’in Sesi için karikatür sayfası hazırlayan Şimşek, günümüzde eski arkadaşlarının desteğiyle Mersinli isimli gazetede Virüs karikatür dergisini ek olarak yayımlamaya devam etmekte. Mersinli Gazetesinde 4 sayfalık ek olarak yayınlanan Virüs Mizah Dergisinde Cemal Şimşek’in yanı sıra Onur Karadurmuş ve Çayan Tıbık karikatürleriyle, Osman Yılmaz ve Mehmet Ali Elçin de Mizah yazılarıyla yer alıyor.
Son yıllarda Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Adli Tıp Anabilim Dalı’nda öğretim üyesi olarak görev yapan Prof. Dr. Halis Dokgöz de Birgün Gazetesinde karikatürleriyle yer alıyor.